Prostatit Teşhisi Nasıl Konur? Muayeneden Görüntülemeye

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Kesin tanı ve tedavi için mutlaka bir üroloji uzmanına başvurunuz.

Kasık ağrınız var, idrar yaparken yanma hissediyorsunuz, belki cinsel hayatınız da etkileniyor. Üroloji uzmanına gitmeye karar verdiniz. Peki muayenede sizi ne bekliyor? Hangi tetkikler yapılacak? Prostatit tanısı nasıl konuyor? Bu yazıda tanı sürecini adım adım anlatacağım, böylece muayeneye ne beklemeniz gerektiğini bilerek gidebilirsiniz.

İlk Adım: Öykü Alma

Prostatit tanısında en değerli bilgi hastanın anlattıklarıdır. Muayeneye başlamadan önce detaylı bir öykü alıyorum.

Sorduğum sorular:

Şikayetleriniz ne zamandır var? Haftalık mı, aylık mı? Bu ayrım akut ve kronik prostatiti ayırt etmek için kritik. 3 aydan uzun süren belirtiler kronik prostatit tanımına giriyor.

Ağrı nerede? Kasık, perine, testis, bel, alt karın? Birden fazla yerde mi? Ağrı haritası çıkarmak tedavi yönlendirmesinde yardımcı oluyor.

İdrar şikayetleriniz var mı? Sık idrar, yanma, gece kalkma, zayıf akış? Bu belirtiler prostatiti prostat büyümesi, mesane taşı gibi durumlardan ayırt etmek için gerekli.

Cinsel fonksiyonunuz nasıl etkileniyor? Bu soruyu ben soruyorum çünkü hastaların çoğu kendiliğinden söylemiyor. Erken boşalma, ağrılı boşalma, sertleşme sorunu, menide kan? Bu bilgiler tedavi planını etkiliyor.

Daha önce tedavi aldınız mı? Hangi antibiyotikler, ne kadar süre? Yanıt oldu mu? Bu bilgi gereksiz tekrarları önlüyor.

Stres düzeyiniz nasıl? Mesleğiniz ne? Ne kadar oturuyorsunuz? Bisiklet kullanıyor musunuz? Risk faktörleri ve tetikleyicileri belirlemek için.

NIH-CPSI Anketi

Standardize bir anket olan NIH Kronik Prostatit Semptom İndeksi’ni (NIH-CPSI) uyguluyorum. Üç alan ölçülüyor:

Ağrı bölümü (0-21 puan): ağrının yeri, şiddeti, sıklığı.

İdrar belirtileri (0-10 puan): sık idrara çıkma, mesane boşaltma sorunu.

Yaşam kalitesi etkisi (0-12 puan): belirtilerin günlük yaşama, çalışma hayatına, sosyal aktivitelere etkisi.

Toplam 0-43 puan. Tedavi öncesi ve sonrası karşılaştırma için kullanıyorum. 6+ puanlık düşüş klinik olarak anlamlı kabul ediliyor.

Dijital Rektal Muayene (DRM)

Bu kısım hastaların en çok çekindiği adım. Ama tanı için vazgeçilmez.

Muayene nasıl yapılıyor? Hasta yan yatıyor veya öne eğiliyor. Doktor eldiven ve kayganlaştırıcı kullanarak parmağıyla rektumdan prostatı muayene ediyor. İşlem 30-60 saniye sürüyor. Hafif rahatsızlık hissi normal ama şiddetli ağrı olmamalı.

DRM ile ne değerlendiriyorum?

Prostat boyutu: normal, hafif büyük, belirgin büyük.

Kıvam: normal (elastik, lastik kıvamında), sert (kanser şüphesi), yumuşak (normal veya iltihap).

Hassasiyet: prostatite spesifik bulgu. Muayene sırasında ağrı veya hassasiyet hissedilmesi prostatiti destekliyor. Akut prostatitte prostat çok hassas ve ağrılı olur.

Nodül veya düzensizlik: prostat kanseri şüphesi açısından değerlendirilir.

Pelvik taban kasları: DRM sırasında prostat çevresindeki pelvik taban kaslarını da palpasyonla değerlendiriyorum. Trigger point (tetik nokta) aranıyor. Bu değerlendirme CPPS tanısında önemli ve çoğu zaman yapılmıyor.

Bakın, hastalarıma her zaman söylüyorum: “Muayene birkaç saniye sürecek, hafif rahatsız olabilir ama ağrılı olmayacak. Bu muayene olmadan doğru tanı koymak çok zor.”

PSA (Prostat Spesifik Antijen)

PSA prostatit tanısında birincil tetkik değil ama önemli ek bilgi veriyor.

Prostatitte PSA yükselebilir. Akut prostatitte çok yüksek çıkabilir (50-100+ ng/ml). Kronik prostatitte hafif yükseklik (4-10 ng/ml arası) olabiliyor.

Sorun: PSA yüksekliği prostat kanserinde de olur. Prostatit mi kanser mi? Bu ayrım için iltihap tedavisi sonrası PSA kontrolü yapılır. İltihap düzeldikten sonra PSA normale dönüyorsa muhtemelen iltihap kaynaklıydı. Hâlâ yüksekse ileri araştırma (MR, biyopsi) gerekebilir.

Akut prostatit döneminde PSA’ya bakmak yanıltıcı olabiliyor. Tedavi tamamlandıktan 4-6 hafta sonra kontrol PSA daha güvenilir.

Cinsel yolla bulaşan hastalık paneli (PCR)

Üroflovmetri

İdrar akış hızı ölçümü. Hasta dolu mesane ile gelir, özel bir cihaza idrar yapar. Cihaz idrar akış hızını, hacmini ve paternini ölçer.

Normal pik akış hızı: 15-20 ml/sn üzeri.

Prostatitte akış hızı düşebilir (obstrüktif patern). Ama prostatite spesifik değil, prostat büyümesi ve üretra darlığında da düşük çıkıyor.

Üroflovmetri prostatit tanısı koymak için değil, idrar belirtilerinin objektivizasyonu ve tedavi takibi için kullanıyorum.

Transrektal Ultrasonografi (TRUS)

Her prostatit hastasında gerekmez ama bazı durumlarda faydalı:

Prostat hacminin ölçülmesi. Prostat apsesinden şüphe edildiğinde. Prostat kalsifikasyonlarının değerlendirilmesi. Seminal vezikül patolojisinin araştırılması. PSA yüksekliğinde prostat yapısının değerlendirilmesi.

TRUS prostatit tanısı koymak için tek başına yeterli değil. Prostatit kesin tanısı klinik değerlendirme + laboratuvar + mikrobiyoloji ile konur, görüntüleme destekleyici.

Prostatitte TRUS’ta görülebilecek bulgular: prostat büyümesi, kalsifikasyonlar, periprostatik inflamasyon, seminal vezikül genişlemesi, apse (nadir).

Meni Analizi (Spermiogram)

Her prostatit hastasında gerekmez. İstediğim durumlar:

Çocuk planı olan hastalar (infertilite değerlendirmesi). Menide kan (hemospermi) şikayeti varsa. Cinsel belirtiler ön planda olan hastalarda.

Prostatitte meni analizinde görülebilecek bulgular: lökosit yüksekliği (lökositospermi, ml’de 1 milyondan fazla), sperm hareketliliğinde (motilite) düşüş, morfoloji bozuklukları, menide bakteri.

İleri Tetkikler: Ne Zaman?

Rutin prostatit değerlendirmesinde yukarıdaki tetkikler yeterli. Ama bazı durumlarda ileri tetkik gerekiyor:

Sistoskopi: tekrarlayan hematüri, mesane patolojisi şüphesi, üretra darlığı şüphesi varsa. İnce bir kamera ile mesane ve üretra doğrudan görüntüleniyor.

Ürodinamik çalışma: mesane fonksiyon bozukluğu şüphesi varsa. Mesane basınçları, detrusor aktivitesi ölçülüyor. İnterstisyel sistit ile CPPS ayırımında yardımcı olabiliyor.

Pelvik MRI: prostat apsesi şüphesi, atipik prezentasyon, kanser dışlama gerekliliğinde. PSA yüksekliği devam ediyorsa multiparametrik prostat MRI değerlendirilir.

PCR tabanlı patojen taraması: standart kültürde üretilemeyen mikroorganizmaları (mikoplazma, üreaplazma) saptamak için. Bazı laboratuvarlarda panel testleri (16S rRNA sekanslaması) mevcut.

Prostatit Tanısında Sık Yapılan Hatalar

Pelvik taban muayenesi yapmamak. CPPS hastalarının çoğunda pelvik taban kas disfonksiyonu var. Muayene yapılmazsa bu tanı atlanıyor ve tedavi eksik kalıyor.

Cinsel fonksiyonu sormamak. Hastaların %30-50’sinde cinsel sorun eşlik ediyor ama sorulmadığı için saptanmıyor.

PSA yüksekliğini kanser korkusuyla hemen biyopsiye götürmek. Prostatit PSA’yı yükseltir. Önce iltihap tedavisi, sonra kontrol PSA, hâlâ yüksekse ileri araştırma.

Benzer belirtiler veren diğer durumları dışlamamak. Mesane taşı, üretra darlığı, interstisyel sistit, pudendal nöralji prostatit ile karışabiliyor.

Sık Sorulan Sorular

Prostatit tanısı tek bir testle değil, kapsamlı klinik değerlendirme ile konuyor. Doğru tanı doğru tedavinin temelidir. Muayeneden çekinmeyin, belirtilerinizi eksiksiz anlatın ve cinsel şikayetlerinizi de paylaşmaktan çekinmeyin.

Kendinize dikkat edin.

Doç. Dr. Akif Diri
Üroloji Uzmanı

Bu yazı bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için mutlaka bir üroloji uzmanına başvurunuz.

Kaynaklar

1. European Association of Urology (EAU) Guidelines on Urological Infections.
2. Nickel JC, et al. The patient with chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome. Curr Opin Urol. 2008;18(1):73-7.
3. Meares EM, Stamey TA. Bacteriologic localization patterns in bacterial prostatitis and urethritis. Invest Urol. 1968;5(5):492-518.
4. Litwin MS, et al. The National Institutes of Health Chronic Prostatitis Symptom Index. J Urol. 1999;162(2):369-75.