HPV Aşısı Erkeklerde: Gerekli mi?

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Kesin tanı ve tedavi için mutlaka bir üroloji uzmanına başvurunuz.

HPV aşısı denildiğinde akla genellikle kadınlar ve serviks kanseri koruması geliyor. Erkeklerde HPV aşısı? Türkiye’de bu konu henüz yeterince konuşulmuyor. Kliniğimde erkek hastalar sık soruyor: “Aşı olmalı mıyım?” veya “Yaşım geçti mi?” Bu yazıda erkeklerde HPV aşısını detaylı ele alacağım.

Neden Erkekler de Aşılanmalı?

Uzun süre HPV aşısı sadece kadınlara önerildi — serviks kanseri koruması amacıyla. Ama HPV erkekleri de etkiliyor:

• Genital siğil: Düşük riskli HPV tipleri (6, 11) erkeklerde genital siğile neden oluyor. Erkek genital siğil vakaları azımsanmayacak oranda yaygın.
• Anal kanser: Yüksek riskli HPV tipleri (16, 18) anal kanser riskini artırıyor — özellikle MSM (erkeklerle seks yapan erkekler) grubunda belirgin risk
• Orofaringeal kanser: HPV 16 ilişkili ağız ve boğaz kanserleri erkeklerde kadınlara göre 4-5 kat daha sık görülüyor
• Penis kanseri: Nadir ama %40-50’si HPV ilişkili
• Partnere bulaştırma: Erkekler HPV’yi kadın partnerlerine bulaştırarak serviks kanseri riskine katkıda bulunuyor

Erkeklerin aşılanması hem kendilerini koruyor hem de kadın partnerlerini — toplum düzeyinde bir koruma stratejisi.

Gardasil 9: Ne İçeriyor?

Gardasil 9 şu anda mevcut en kapsamlı HPV aşısı. 9 HPV tipine karşı koruma sağlıyor:

• Düşük riskli tipler (6, 11): Genital siğillerin %90’ından sorumlu
• Yüksek riskli tipler (16, 18, 31, 33, 45, 52, 58): HPV ilişkili kanserlerin %90’ından sorumlu

Aşı rekombinant teknoloji ile üretiliyor — canlı virüs içermiyor, HPV enfeksiyonu yapması mümkün değil. İçeriğinde virüs benzeri partiküller (VLP) var — bunlar bağışıklık sistemini uyararak antikor üretimini sağlıyor.

Kimlere, Hangi Yaşta?

Uluslararası kılavuzlar (CDC, WHO, EAU) erkeklerde HPV aşısını şöyle öneriyor:

11-12 yaş (ideal yaş): Cinsel aktiflik başlamadan önce aşılanma en yüksek korumayı sağlıyor. Henüz hiçbir HPV tipine maruz kalınmamış — aşı tüm tiplere karşı tam etkinlik gösteriyor. 9 yaşından itibaren uygulanabilir.

13-26 yaş (catch-up/yakalama dozu): Bu yaş grubunda henüz aşılanmamışsa güçle önerilir. Cinsel aktif olsa bile faydalı — henüz maruz kalınmamış tipler için koruma sağlar. Araştırmalar bu yaş grubunda aşının genital siğil riskini %90, anal kanser riskini %75-85 azalttığını gösteriyor.

27-45 yaş (bireysel değerlendirme): Bu yaş grubunda rutin önerilmiyor ama bireysel bazda fayda görebilir. Yeni partner ilişkisi başlayan, daha önce az sayıda HPV tipine maruz kalmış, veya risk faktörleri olan erkeklerde değerlendirilebilir. Karar hasta ve hekim birlikte verir.

45 yaş üstü: Genel olarak önerilmiyor — etkinlik verisi sınırlı ve çoğu kişi bu yaşa kadar birçok HPV tipine maruz kalmış.

Aşı Şeması

Gardasil 9 uygulama şeması yaşa göre değişiyor:

• 9-14 yaş: 2 doz yeterli — 0 ve 6-12. ayda (iki doz arası en az 5 ay)
• 15 yaş ve üstü: 3 doz — 0, 2. ay ve 6. ayda

Aşı kas içi (intramusküler) enjeksiyon — genellikle üst kol (deltoid) bölgesine yapılır. Her doz 0.5 ml.

Etkinlik Verileri — Erkeklerde

Erkeklerde HPV aşısının etkinliğini gösteren klinik çalışmalar:

Genital siğile karşı: 16-26 yaş arası erkeklerde yapılan faz 3 çalışmada Gardasil aşısı genital siğil gelişimini %89.4 oranında azalttı. Bu çarpıcı bir rakam 10 potansiyel siğil vakasından 9’u önleniyor.

Anal intraepitelyal neoplaziye karşı: Aşı, anal pre-kanseröz lezyonları (AIN 2/3) %75-77 oranında azalttı. Anal kanser öncüsü olan bu lezyonların önlenmesi anal kanser riskini belirgin düşürüyor.

Gerçek dünya verileri: Avustralya’da erkeklerin ulusal aşılama programına dahil edilmesinden sonra genç erkeklerde genital siğil oranları %80’den fazla düştü. Bu, klinik çalışma verilerinin gerçek dünyada da geçerli olduğunu gösteriyor.

Yan Etkiler

HPV aşısı güvenli bir aşı — milyonlarca doz uygulanmış ve güvenlik profili iyi belgelenmiş:

• Sık: Enjeksiyon bölgesinde ağrı (%80-90 — en sık yan etki), kızarıklık, şişlik
• Az sık: Baş ağrısı, hafif ateş, bulantı, baş dönmesi
• Nadir: Alerjik reaksiyon (anafilaksi — 1 milyon dozda yaklaşık 1-2 vaka)

Ciddi yan etkiler çok nadir. Otoimmün hastalık, infertilite, kronik hastalık gibi iddia edilen bağlantılar bilimsel çalışmalarda doğrulanmamış — güvenlik verileri bunları desteklemiyor.

Sık Karşılaştığım Sorular ve Endişeler

“Zaten cinsel aktifim, aşı işe yarar mı?”

Yarar. Cinsel aktif olsanız bile muhtemelen 9 HPV tipinin hepsine maruz kalmadınız. Aşı henüz karşılaşmadığınız tipler için koruma sağlar. Bir HPV tipine enfekte olmak aşıyı “işe yaramaz” yapmaz — diğer 8 tip için hala faydalı.

“Zaten genital siğilim oldu ve tedavi ettirdim — aşı ne işe yarar?”

Siğilinizi yapan tip muhtemelen HPV 6 veya 11. Aşı size HPV 16, 18 gibi kanser yapan tiplerden ve diğer düşük riskli tiplerden koruma sağlar. Mevcut enfeksiyonu tedavi etmez ama yeni enfeksiyonları önler.

“Aşı pahalı — gerekli mi?”

Gardasil 9 Türkiye’de maliyet açısından erişim problemi oluşturabiliyor. Ama maliyet-etkinlik analizleri aşılamanın uzun vadede HPV ilişkili hastalıkların tedavi maliyetinden düşük olduğunu gösteriyor. Genital siğil tedavisi, kanser tedavisi, tarama testleri — bunların toplam maliyeti aşının birkaç katı.

Türkiye’deki Durum

Türkiye’de HPV aşısı ulusal aşı programında yer almıyor. Bireysel uygulama mevcut — eczanelerden reçete ile temin edilebiliyor. Maliyet hasta tarafından karşılanıyor. Erkeklerde HPV aşısı farkındalığı düşük — çoğu erkek böyle bir aşının varlığından bile haberdar değil.

Aşı konusunda üroloji uzmanınızla görüşmenizi öneriyorum. Yaşınıza, risk faktörlerinize ve tıbbi geçmişinize göre bireysel değerlendirme yapılabilir.

Sık Sorulan Sorular

HPV aşısı erkek sağlığı için göz ardı edilen ama etkili bir korunma aracı. Genital siğil, anal kanser ve orofaringeal kanser riskini belirgin azaltıyor. Yaşınız ve risk profilinize göre aşılama kararını üroloji uzmanınızla birlikte verebilirsiniz. HPV ve genital siğil hakkında doğru bilgilenme korunmanın ilk adımı.

Kendinize dikkat edin.

Doç. Dr. Akif Diri
Üroloji Uzmanı

Bu yazı bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için mutlaka bir üroloji uzmanına başvurunuz.

Kaynaklar

1. Giuliano AR, et al. Efficacy of quadrivalent HPV vaccine against HPV infection and disease in males. N Engl J Med. 2011;364(5):401-11.
2. Palefsky JM, et al. HPV vaccine against anal HPV infection and anal intraepithelial neoplasia. N Engl J Med. 2011;365(17):1576-85.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). HPV Vaccination Recommendations.
4. European Association of Urology (EAU) Guidelines on HPV and Genital Warts.